د متحده پښتون یونټ ملاتړ
There has been a vilification campaign against Milli Rahbar Abdul Wali Khan for "ignoring" a "Unified Pashtun Province" during the 1973 Constitutional Process.
ځینې کسان په ملي رهبر ولي خان پسې دا ملنډه کوی چې د 1973 د آئین د جوړولو پهٔ وخت يې د بلوچستان د پښتنو سیمو په یوه پښتونخوا صوبه کې د شاملولو او د یو متحده پښتون یونټ ملاتړ ونکړو.راځئ چې دا معامله د معتبرو تاریخی او دستاویزی حوالو پهٔ رڼا کې وڅېړو!
Below are the excerpts, from verified sources, digitally accessible,showing that Wali Khan relentlessly pushed the demand for پښتون وخدت ، but the Pakistani Establishment opposed it tooth and nails.
یاده دې وی چې په دغه وخت په قامی اسمبلۍ کې د نېپ 6 ممبران او د جمیعت العلماء اسلام 7 ممبران وو. مطلب دا چې د نېپ- جې یوآئی د اتحاد ټول ممبران د 144 ممبرانو پهٔ ایوان کې صرف 13 وو. نېپ په دې پوزیشن کې بیخی نه ؤ چې په عددی اکثریت یې د یوې "پښتون متحده صوبې"غوښتنه په ایسټبلشمنټ منلې وې.
لاندې هغه معتبرې حوالې تاسو ته ږدم چې څرګندوی چې ولی خان د "لوې متحده پښتون صوبې" غوښتنه په آئیني کمېټۍ کې پهٔ شد و مد کړې وه.
1. Hamid Khan, "Constitutional and Political History of Pakistan" (2018), page: 399"
"The National Awami Party (NAP), led by Wali Khan, demanded " a single administrative unit for Pashtuns" comprising the NWFP, tribal areas, and Pashtun regions of Balochistan. Bhutto’s PPP rejected this, fearing it would weaken central control and ignite Baloch separatism."
نېپ د ولی خان په قیادت کې د صوبه سرحد، قبائیلي سیمو او د بلوچستان د پښتنو علاقوپه شمول د یو انتظامی یونټ غوښتنه وکړه، خو بوټو دا غوښتنه رد کړه.
🔍 [Google Books Preview Link](https://books.google.com/books?id=4GmYDwAAQBAJ&pg=PA399) .
2. "Stanley Wolpert, *Zulfi Bhutto of Pakistan* (1993), p. 206"
"Bhutto publicly crushed Wali Khan’s proposal for a « Greater Pashtunistan province», declaring it a dagger aimed at the heart of Pakistan’. This cemented the dominance of Punjab and the military in the federation."
بوټو په ډاګه باندې د ولی خان د"لوې پښتونستان "صوبې مطالبه ومښله او دا یې د پاکستان پهٔ ځیګر کې د خنجر پهٔ څېر وبلله.
📘 [Internet Archive Borrowable Link](https://archive.org/details/zulfibhuttoofpak0000wolp/page/206/mode/1up)
3. "CIA Report: "Baluchistan Dissidence and Its Implications" (June 1973)"
"The Pakistan Army views any consolidation of Pashtun-majority areas (e.g., Quetta-Pishin) into a single province as a critical threat to national security. Such redrawing of boundaries could fuel Pashtun nationalism and strengthen Baluch insurgency."
د پاکستان فوځ په پاکستان کې د پښتنو د اکثریتی علاقو پهٔ یو "پښتون وحدت " کې رایوځاې کول د پاکستان قومی سلامتۍ ته خطره بولی. هغوی ګڼی چې په دې بنیاد نوې صوبائی سرحدونه به د پښتنې قامپرستی او بلوچو پاڅون نور مضبوط کړی.
🔓 [Direct Link to Declassified Document](https://www.cia.gov/readingroom/document/cia-rdp85t00875r001500030073-0)
4. Rubina Saigol, "The Pakistan Project* (2013), p. 174"
"Wali Khan’s federalist vision demanded provincial autonomy and a unified Pashtun unit. The state responded by framing this as "‘anti-Pakistan’" exposing the contradiction between constitutional rhetoric and centralist practice."
د ولی خان فېډرالی لید لورې د صوبائی خود مختارۍ او د متحد پښتون یونټ احاطه کوی، خو ریاست دا مدعا د پاکستان په ضد ګمارله.
[SAGE Journals Excerpt](https://journals.sagepub.com/doi/abs/10.1177/097492841006700108) (Click "PDF" for full text)
5. " PIPS Archive: Ajmal Khattak Interview (2006)"
"Wali Khan fought for 14 days in the Constitutional Committee" for a Pashtun province. When General Tikka Khan told Bhutto, ' This will break Pakistan,'the proposal was buried."
ولی خان څوارلس ورځې پهٔ آئبنی کمېټۍ کې د یوې پښتنې صوبې د پاره ربړه واچوله، خو جرنیل ټِکا خان بوټو ته ووئیل چې دا تجویز به پاکستان مات کړی، او داسې دا تجویز و نه منلې شه.
[Direct Link to PIPS Document](https://www.pakpips.com/web/wp-content/uploads/2019/02/34-Ajmal-Khattak.pdf) (See p.105
6. National Assembly Debates (April 18, 1973):
'From Bhutto's speech (Vol. V, No. 40)':
"One unit for Pashtuns? Never! It would Balkanize Pakistan. .. The " integrity of Balochistan must be preserved."
بوټو قومی اسمبلۍ ته ووئیل چې پهٔ پاکستان کې پهٔ "یو وحدت" کې پښتانه راټولول به پاکستان د بلقان پشان وران کړی، دا تجویز بیخی نه منم.
(Note: Email [email protected] for certified scan).
انجنیر اعجاز یوسپزی
17.09.2025
(Engr. Ijaz Yousafzai)