پروفیسر لیبیدیف

نامتو روسي عالم او د پښتو ژبې نا متو محقق او څیړونکي او پو هاند پروفیسر لیبیدیف

—لیک: ډاکتر لطیف یاد —

د پښتو ژبې روسي استاد او څېړونکی پروفيسور کانستانتين الکساندرويچ لېبېدېف د پښتو ژبې د تدریس ترڅنګ په ختیځ پوهنه او افغان پوهنه کې مخکښ څېړونکی او ليکوال و،

ارواښاد لېبېدېف د ژوند ډېره برخه د افغان پوهنې او پښتو ژبې په برخه کې تدریس او څېړنه کې تېره کړې.د هغه لومړی اثر د پښتو ژبې ګرامر دی چې ۸۰ کاله مخکې چاپ شوی او وروستی څېړنیز اثر يې افغان ولس - پښتانه نومېږي چې څو کاله وړاندې د روسیې علومو اکاډیمۍ خپور کړی.

نوموړی پښتو پوه او روسی لیکوال کلونه کلونه د پښتو ژبې په درس او اثارو لیکول او ژباړو کې تېر کړ..

پروفیسر لېبېدېف درېیم روسی پښتو پوه و، چې پخپل عصر کې یې پښتو ژبه کې زده کړې کړې وې، په پښتو ژبه یې شاګردان روزل او پښتو ژبې ته یې چوپړ کړی دی .

استاد لېبېدېف د ۱۹۲۰ کال د مارچ په شلمه نېټه مسکو ته نژدې د کلومنسک ښار کې زېږېدلی دی. په ۱۹۴۲ کال يې د مسکو د ختيځ پېژندني انستيتيوت د ماسترۍ په درجه پای ته ورساوه.

تر فراغت وروسته د هماغه انستيتيوت په علمي کدر کې شامل شو او د پښتو ژبې او ګرامر په تدريس يې پيل وکړ.

لېبېدېف په ۱۹۴۹ - ۱۹۵۴ کلونو کې د مسکو په ختيځ پېژندني انستيتيوت کې د افغانستان د تدريسي برخې مسؤل و. له ۱۹۵۴ کال څخه هغه وخت چې د ختيځ پېژندنې انستيتيوت د بهرنيو چارو وزارت د نړيوالو اړيکو له انستيتيوت سره يو ځای شو، لېبېدېف په دغه انستيتيوت کې تر ۱۹۸۵ کال پورې د پښتو ژبې په تدريس، تحقيق، ګرامر او هنري نثر په ژباړه کار کاوه. هغه په ۱۹۸۵ - ۱۹۹۶ کلونو کې د مسکو دولتي پوهنتون د اسيا - افريقا انستيتيوت د ايران د څانګې مشر و او په همدغه څانګه کې د پښتو په تدريس او تدقيق مشغول و.

استاد لېبېدېف په ۱۹۵۰ کال د علومو د کانديد درجه، په ۱۹۶۶ کال يې د دکتورا علمي درجه او په ۱۹۶۷ کال کې د پروفيسوري درجه دفاع کړې ده. کانستانتين الکساندرويچ لېبېديف په روسيه کې د ختيځ پوهانو، افغانستان پوهانو او پښتو پوهانو د څو نسلونو مخکښ لار ښوونکى او غښتلى استاد و، هغه ټول ژوند د پښتو ژبې او افغانپوهنې تحقيق او تدريس ته وقف کړي و.

پروفيسور لېبېدېف په پښتو ژبپوهنه او افغانپوهنه کې ګڼ شمير کتابونه، رسالې او مقالې ليکلې دي . په روسيه کې د پښتو ژبې د زده کړې د پاره درسي کتابونه، د پښتو ژبې گرامر، روسي _ پښتو ، پښتو _ روسي ، روسي- پښتو- دري ، درسې واړه او لوى قاموسونه ، په روسي ژبه د پښتو د شفاهي ادبياتو، کلاسيکو او معاصرو ادبياتو (نکلونو، لنډو کيسو، متلونو او لنډيو ) منظومې او منثورې ترجمې او د پښتنو د تاريخ او فرهنگ په باب څېړنيزې رسالې او مقالې د استاد لېبېديف د اثارو منځپانګه جوړوي.

د استاد لېبېديف لومړى اثر د پښتو ژبې گرامر دى چې له نن څخه ۸۰ کاله مخکې په ۱۹۴۵ کال کې چاپ شوى دى، وروستى څېړنيز اثر يې ((افغان ولس - پښتانه)) نومېږي چې په ۱۹۹۷ کال کې د روسيې د علومو اکاډیمۍ د ختيځو ادبياتو څانگې چاپ او خپور کړى دى.

پروفيسور لېبېديف په دغه رساله کې د پښتنو د تاريخ، پيدايښت او پرورښت په باب د گڼ شمېر مختلفو او مخالفو منابعو د نظرياتو، رواياتو، حکاياتو، دلايلو، نښو نښانو او اسنادو ژوره څېړنه او شننه کړې ده.

استاد لېبېدېف يو شمير هنري اثار، لنډۍ او د افغان فلکلور يو شمير انتخابي برخي له پښتو څخه روسي ژبې ته ژباړلي او خپاره کړي دي. له استاد څخه تر ۱۱۰ زيات درسي کتابونه، څېړنيز اثار او قاموسونه په ميراث پاتې دي.

دارواښاد پروفيسور کانستانتين لېبېديف د اثارو لنډ فهرست:

1- د پښتو ژبې گرامر ،1945

2- د افغانستان افسانې، قصې او شعر ،1953

3- د پښتو ژبې گرامر ،1956

4- په روسيه کې د پښتو ژبې زده کړه ،1958

5- کوچنى دايرة المعارف ،1961

6-د روسي ژبې د زده کړې درسي کتاب ، په پښتو ژبه 1961

7- روسي- افغاني جېبي قاموس 1962

8- څرنگه کولاى شود ژبې د زده کړې لپاره په زړه پورې درس تيار کړو؟ 1963

9-روسي- افغاني جېبي قاموس1967

10- افغاني متلونه،1967

11- د روسي ژبې د زده کړې درسي کتاب ، په پښتو ژبه 1967

12- په پښتو ژبه کې فعل اوقيد ، 1969

13- د روسيژبو لپاره د پښتو د زده کړې درسي کتاب 1969

14- د پښتو ژبې گرامر ،1970

15- افغاني قصې اوافسانې ،1972

16- د پښتو ژبې د زده کړې لپاره ادبي منتخبات 1972

17- افغاني افسانې ،1972

18- د پښتو ژبې د زده کړې د دوهم او دريم کال لپاره د مقالو مجموعه ،1972

19- د پښتو ژبې د زده کړې د دريم او څلورم کال لپاره د مقالو مجموعه ،1972

20- د پښتو ژبې د زده کړې د پنځم کال لپاره د مقالو مجموعه ،1973

21-شرقي ژبې او ادبيات،1973

22- روسي-پښتو قاموس1973

23- د پښتو ژبې د گرامر جدول ، دايرة المعارف ،1973

24- افغاني کلاسیکه شاعري ،1975

25- روسي-پښتو قاموس 1983

26- د ژبې او ادبياتو مسئله 1983

27- په روسيه کې د پښتو ژبې زده کړه ،1983

28- د پښتو ژبې د زده کړې د دوهم او دريم کال لپاره د مقالو ټولګه ،1983

29- د پښتو ژبې د زده کړې ددريم او څلورم کال لپاره د مقالو ټولګه ،1983

30-افسانه اوشعر،ترجمه،1985

31- پښتو-روسي قاموس 1985

32- افغاني ولسي شاعري ،1985

33-په روسي ژبه د نورمحمد تره کی»د بنگ مسافری «او څو نورو داستانو ژباړه-1987

34- د پښتو ژبې گرامر ،1988

35- د روسيژبو لپاره د پښتو د زده کړې درسي کتاب 1992

36- پښتانه په تاريخ او اوسنۍ زمانه کې ،1993

37- افغان ولس - پښتانه 1997

38- په روسيه کې د پښتو ژبې زده کړه ،1997

39- مختصر اسلامي قاموس 1997

40- پښتو-روسي درسي قاموس 2000

41- د دیپلوماسي اصطلاحاتو قاموس ،2002

42- پښتو- دری او روسی درسي قاموس ،2009

(دبي بي سي له سایټ نه راخیستل شوې لیکنه)