خان محمد پېښوری
د خان محمد پېښوري د ژوند، فکر او ادبي خدمت په اړه
په پښتو ادب کې ځینې څېرې داسې وي چې د هغوی نوم یوازې د شعر له امله نه، بلکې د خدمت، انسانیت، اخلاص او ادبي غیرت له امله د قدر وړ ګرځي. ادبي تاریخ تل د هغو کسانو کره لیکې ساتي چې د خپل هنر ترڅنګ یې د نورو له هنر سره هم مینه کړې وي، او د بل استعداد په وده کې یې خپله ونډه ورکړې وي. خان محمد پېښوری د همدې رنګ یوه درنه ادبي څېره ده—یو شاعر، یو خدمتګار، یو ادبي خوځښتګر، او د پښتو د دودیزو ارزښتونو ژوندی ساتونکی.
د ده د ژوند کیسه د وطن، پردېسۍ، درانه کار، ولسي رواجونو او صادق احساساتو کیسه ده؛ او همدا د ده د شاعرۍ او شخصیت تر ټولو رنګین بنسټ جوړوي.
ټاټوبی، ماشومتوب او پېژند
خان محمد پېښوری د پېښور د نوې کلي زوی دی، چې د ۱۹۸۰م کال شاوخوا یې د ژوند پاڼه پرانېستل شوې. د هغه د ټبر ریښې بیا د ننګرهار ولایت بټي کوټ ولسوالۍ د هیبتخېلو په سپېرو خو تودو خټو کې ژورې ښخې دي. د ده ماشومتوب د هغو نسلونو له تجربو سره ورته دی چې وطن یې د جګړو له امله پرېښی او د پردېسۍ په خاورو کې لوی شوي دي. دغه غربت، مهاجرت او له وطنه لرې ژوند هغه احساسات دي چې وروسته د ده په ولسي شاعرۍ کې د ژوند له سترو چیغو سره یو ځای راڅرګندېږي.
په ۲۰۱۲ کال کې چې ډېر مهاجر د وطن لور ته د راستنېدو په هيله وه، پېښوری صیب هم خپل وطن ته راغی او له هغه وخته د کابل په ښار کې د خلکو له منځه ژوند کوي. د وطن فضا، د خپل کلي خاورې او د خلکو لورینه د ده په شعر کې د یوې نوې هوا په شان ساه واخیسته.
کورنۍ او شخصي ژوند
پېښوری صیب په ۲۰۰۰م کال کې د خپلوانو له کورنۍ سره واده کړی. کورنۍ یې د ده د ژوند ستنه ده. د نهه اولادونو پلار دی—پنځه انجونې او څلور زامن. د دې کورنۍ د پوره کولو د سختو هڅو تر څنګ هغه د ګلکارۍ او ټېکدارۍ په کارونو کې هم تجربه لري؛ هغه کارونه چې په خولو، دوړو، خټو او د ژوند په حلاله مبارزه ولاړ وي. د همدغو ورځنیو کارونو سخته توده ساه د ده د شعر نرم اور بلوي.
د پېښوری صیب د ګاونډيانو په وینا هغه د همسایهتوب غوره مثال دی؛ د مشرانو درناوی کوي، د وړو سرونو ښکلول او نوازش یې عادت دی، او د خلکو ستونزې لکه د خپل کور مسلې په پام کې نیسي. د ده شخصیت د نرمۍ، د زړه د سخي والي، ولسي چلند او درانه اخلاقو مجموعه ده.
په ادب کې رول، د شاعرانو ستاينه او ادبي غیرت
که د پښتو ادب په اوسني بهیر کې ادبي غونډې، لمانځغونډې او د شاعرانو درناوی یاد شي، نو د پېښوري نوم به حتمي ورسره یادېږي. هغه د خپل وخت له هغو محدودو کسانو څخه دی چې د شاعرانو پېرزوینه د زړه له اخلاصه کوي. د پښتو ګڼو نامتو شاعرانو ته یې د «ویاړ لونګۍ» تړلې، ستائنغونډې یې ورته جوړې کړي او د دوی د هنر د ژغورنې لپاره یې د خپلې وسې تر کچې کار کړی دی.
د ده دغه د ادب غیرت، د هنر درناوی او د مشرتابه قدرول هغه صفات دي چې ډېر لږ خلک یې د عملي کار بڼه اخلي.
د حماسي شاعر مطیع الله تراب سره د پېښوري ځانګړې اړیکه
په دې ټولو صفاتو کې د پېښوري صیب تر ټولو روښانه او ښکلی اړخ د حماسي شاعر مطيع الله تراب سره د هغه نږدې ملګرتیا او خدمت دی. دا ملګرتیا یوازې د دوستۍ په کچه نه ده، بلکې یوه ادبي رسالت ته ورته ده.
د استاد عبدالرحیم غیاث له خوا د تراب صیب د ژوند او شخصیت په اړه چې کوم منوګراف لیکل شوی و، نوم یې هم پېښوری صیب ورکړی:
«بې پولې شاعر مطیع الله تراب»
دغه کتاب د فرهنګپالو ملګرو په مرسته هغه چاپ کړ او بیا یې د تراب له مینه والو سره په وړیا توګه شریک کړ. دا خدمت د ادب په تاریخ کې د زړه له ژورو راولاړېدونکې مثالونه دي.
څو کاله وروسته، د تراب صیب هغه یوازینی رسمي کتاب چې د شاعر په خوښه چاپ شوی—
«زه په خپل کړې بغاوت باندې پښېمانه نه یم»
—بیا هم د پېښوري صیب د همت، زيار، ټایپ، سمون، ترتیب او چلښت پایله وه. تراب به شعرونه په واټساپ کې ویلې، پېښوری به اورېدل، لیکل یې او په کتاب بدل کړ. د کتاب نوم یې هم پېښوري صیب ټاکلی و، چې تراب پرې بېحده خوښ و.
دا هغه خدمت دی چې د ادب په ډګر کې د واقعاً خالصو او د زړه صافه خلکو له وسه کېږي.
شاعرانه نړۍ او د فکر تود احساس
د خان محمد پېښوري شعر د ژوند د هغو سړکونو غږونه دي چې ډېر خلک یې په پښو وهلو سره تېر شوي، خو لږ کسان یې په احساس ستړي شوي دي. په ده کې د ولسي شاعرۍ نرم بیان، د ژوند رښتینی درد، د مینې او جدایۍ غږونه او د غربت د تورو ساهګانو انځورونه یو ځای شوي دي.
د ده د شاعرۍ نړۍ د ښکلو رنګونو او د رښتینو ګزارونو ګډیز انځور دی. د هغه چاپ شوی کتاب «په نيمه ماته څانګه ژوند» د ده د حس یوه توده ننداره ده، او نوی کتاب یې «لېونی له خندا شین دی» د چاپ په تمه دی.
پایله — یو نوم، یوه لاره، یو رسالت
خان محمد پېښوری د شعر د ښکلا ترڅنګ د انسانیت او ادب د خدمت نوم دی. هغه د پښتو شاعرۍ له روښانه څراغونو څخه دی؛ داسې انسان چې د هنر درناوی یې له شعر او کتابه ډېر لوړ دی. هغه د شاعر زړه نه یوازې د خپل شعر لپاره وهي، بلکې د نورو شاعرانو لپاره هم تپاند دی.
دا مقدمه د هغه د ژوند، شخصیت، فکر، شعر او خدمت د نمانځنې یوه وړوکې هڅه ده. د ادب په ډګر کې د پېښوري صیب رښتینی ځای د خلکو په زړونو کې دی — هلته چې د صداقت، خدمت، اخلاص او هنر لپاره د تل پاتې درناوي ځای وي.
درنښت: رحمت شاه سائِل / ملاکنډ