پښتون قلندر

يوازې پښتون قلندر ولې ؟

چا چې هوايي جهاز ايجاد کړی هغه مسلمان نه و، چا چې موټر،موبايل او کمپيوټر ايجاد کړی هغوي مسلمانان نه وو ، په لسګونو مستشريقينو د پښتو د ودې لپاره کار کړی هغوي مسلمانان نه وو، ايا تاسو د هغوي خدمات يا کردار يوازې د مذهب يا عقيدې په بنياد رد کولی شئ؟؟؟ که نه يې شئ رد کولی نو يوازې د قلندر مومند صيب خدماتو ته ولې بايد د مذهب او عقيدې په چشمو کې وکتلی شي ؟ لاندې درته يو مختصر فهرست وړاندې کوم دا ټول غير مسلمه وو خو د پښتو لپاره کار او زيار يې نن هم مونږ ستايو خو خبره چې د پښتون قلندر مومند راشي نو بيا ورته هم خپل پښتانه د مذهب په چشمو کې ګوري د عقيدې په بنياد يې شخصيت مسخ کوي، حالانکې قلندر صيب د ادب،صحافت او تعليم په برخو کې خدمات ترسره کړي دي ،پکار ده چې په دغو اړخونو يې په علمي بنياد او دلايلو خبره وکړل شي

جورج ابراهام ګریرسن !

د برتانوي هند د ژبو د سترې سروې (Linguistic Survey of India) مشر و، د پښتو ژبې، لهجو، ګرامر او پښتو ویونکو په اړه یې مهم معلومات راټول او خپاره کړل.

هنري جورج راورټي

د پښتو ژبې له لومړنیو لوېدیځو څېړونکو څخه و. د پښتو ګرامر او قاموسونه یې ولیکل او د پښتنو د تاریخ په اړه یې هم څېړنې وکړې.

جېمز دارمستتر

فرانسوي مستشرق و. د پښتو ولسي ادب، متلونو او شفاهي روایتونو په راټولولو او څېړلو کې یې مهم کار کړی دی.

جورج مورګنسټیرنې

د ناروې ژبپوهه و. د پښتو لهجو، د پښتو د تاریخي ودې او د افغانستان د ژبو په اړه یې بنيادې علمي څېړنې ترسره کړې.

ډېوېډ نېل مکینزي

برتانوي ژبپوهه و. د پښتو او نورو ايراني ژبو د تاریخ، جوړښت او ژبنیو اړیکو په اړه یې علمي آثار لیکلي دي.

اولف کېرو

د برتانوي اداري چارواکی او مورخ و. د پښتنو د تاریخ په اړه یې مشهور کتاب «دی پټهانز» ولیکلو چې د پښتنو د تاریخ او قبایلي جوړښت په اړه معلومات وړاندې کوي.

لودوېګ اډامېک

اتریشی-امریکايي مورخ و. د افغانستان، پښتنو او سیمې د سیاسي او تاریخي بدلونونو په اړه یې ګڼ کتابونه او علمي مقالې لیکلې دي.

برنارډ ډورن

روسی مستشريق و. د پښتو ادبي او تاریخي آثارو په راټولولو، ژباړلو او څېړلو کې یې مهم رول لوبولی دی.

مارګریټ مېلز

امریکايۍ فولکلورپوهه وه. د پښتنو د شفاهي ادب، ولسي کیسو او کلتوري روایتونو په راټولولو او څېړلو کې یې ارزښتناک کار کړی دی.

رابرټ لیچ

برتانوی څېړونکی و. د پښتنو د ټولنیز ژوند، دودونو او ژبې په اړه یې مشاهدات او لیکنې خپرې کړې.

جان ټي. پلاتس

برتانوي مستشرق و. د پښتو ژبې د زده کړې لپاره یې درسي او مرستندویه مواد برابر کړي وو چې د ژبې د تدریس په برخه کې ګټور ثابت شول.

چارلس مېسن

برتانوی سیلانی او لرغونپوهه و. د افغانستان او پښتنو د سیمو په اړه یې ارزښتناک جغرافیایي او تاریخي معلومات ثبت کړي دي.

د یادونې وړ ده چې د دغو شخصیتونو ډېر کارونه علمي ارزښت لري، خو ځینې یې د استعماري دورې د ادارو یا حکومتونو سره تړلي وو. له همدې امله د هغوی لیکنې عموماً د پښتنو او سیمه‌ییزو سرچینو ترڅنګ مطالعه کېږي، ترڅو د تاریخ او ادب بشپړ انځور ترلاسه شي.

05.06.2026

(میا فاروق فراق - پېښور، پښتونخوا)