راشد احمد خان
د صوابۍ سره تعلق لرونکی رشيد احمد خان په پښتو موسيقۍ کې پي ايچ ډي کړې ده.
راشد اے پي پي ته وويل چې زما څېړنيزه او تنقيدي مقاله د پښتو موسيقۍ د څېړلو او د هغې د بېلا بېلو دودونو تر منځ د توپيرونو د بيانولو لومړۍ هڅه وه.
د خپلې ادعا په حواله، ډاکټر رشید وویل چې هندي کلاسیک موسیقۍ 3,500 کاله وړاندې د مقدس ویدیک صحیفو څخه سرچینه اخیستې چیرې چې منترونو د موسیقۍ یادښتونو او تالیک سایکلونو سیسټم رامینځته کړی.
"دا یو متفقه تاریخي حقیقت دی، چې زما په تحقیق هم ثابته شوې چې د ویدک لومړنۍ جملې د پښتونخوا په غرونو کې لیکل شوي دي ځکه چې په مقدس کتاب کې هم زموږ د سیمې د مختلفو سیندونو ذکر شوی دی لکه د سوات لپاره سوات، د سوات لپاره کرم، سومو کرومو او راشد د خپلې خبرې د ثابتولو لپاره وویل، د کابل مشهور سیند.
د دغو ځايونو يادونه هم د دې نظر ملاتړ کوي چې د ويدي لومړنۍ کلمې د هندوکش، ننگرهار، مردان، سوات او د پېښور د دره پورې اړه لري.
په هغه وخت کې د هندویزم مشرانو درې شعرونه جوړ کړل: اودات، انودات او سواریتا چې د هندي کلاسیک موسیقۍ درس یې پیل کړ او وروسته یې د (ساری گاما پا دا نی صاحب) بنسټیز درس وګرځاوه.
هغه زياته کړه، چې هندي کلاسيک موسيقي د پښتو له فولکلوريکي موسيقۍ سره نږدې تړاو لري، چې د وخت په تېرېدو او د تمدن له پراختيا سره نوره هم فرعي کېږي.
ډاکټر رشيد په خپله څېړنيزه څېړنه کې د ګندهارا په مانا هم بحث وکړ چې په پراخه کچه د عطر په توګه اخيستل کېږي.
د هغه په وينا، اصلي نوم يې ګندهارواس و، چې مانا يې د خټکو ښکلي خدايان دي، چې په اسمان کې وو.
د ګندهاروا نوم وروسته په ګاندهو بدل شو چې معنی یې موسیقي او بالاخره ګندهارا، هغه ځای چې موسیقي پکې غږول کیده.
هغه استدلال وکړ چې د کوشان د سلطنت په وخت کې په سیمه کې د بودیزم له راتګ او خپریدو وروسته، هندوان د خپلو مذهبي او موسیقي وسایلو او دودونو سره د برصغیر نورو برخو ته مهاجر شول.
ډاکټر رشيد د پاکستان او افغانستان بېلا بېلو ښارونو ته سفر وکړ او د پښتو موسيقۍ په اړه يې د خپلې څېړنيزې مقالې لپاره له ۲۰۰۰ څخه زياتو موسيقارانو، کارپوهانو او ولسي هنرمندانو سره مرکې وکړې.
هغه وويل: ما د خېبرپښتونخوا، بلوچستان او حتی افغانستان څو ښارونو او موزيمونو ته سفرونه وکړل چې د پښتو لوک موسيقي تاريخ، دوره او ارتقاء د هغه موسيقي آلاتو سره وڅېړم چې د پښتو لوک تالونو ته لار هواروي. دا تاثر تر نن ورځې پورې ژوندي پاتې شو .
هغه په خپله مقاله کې وويل: ما هڅه کړې چې د پښتو موسيقي څلور اصلي دودونه چې کندهاري، لوګر، يوسفزي او پکتي شامل دي، معرفي کړم.
Y ته وویل چې زما څیړنیزه او انتقادي مقاله د پښتو موسیقۍ د څیړلو او د مختلفو دودونو تر مینځ د توپیرونو ماهیت تشریح کولو لومړۍ هڅه وه.
د خپلې ادعا په حواله، ډاکټر رشید وویل چې هندي کلاسیک موسیقۍ 3,500 کاله وړاندې د مقدس ویدیک صحیفو څخه سرچینه اخیستې چیرې چې منترونو د موسیقۍ یادښتونو او تالیک سایکلونو سیسټم رامینځته کړی.
"دا یو متفقه تاریخي حقیقت دی، چې زما په تحقیق هم ثابته شوې چې د ویدک لومړنۍ جملې د پښتونخوا په غرونو کې لیکل شوي دي ځکه چې په مقدس کتاب کې هم زموږ د سیمې د مختلفو سیندونو ذکر شوی دی لکه د سوات لپاره سوات، د سوات لپاره کرم، سومو کرومو او راشد د خپلې خبرې د ثابتولو لپاره وویل، د کابل مشهور سیند.
د دغو ځايونو يادونه هم د دې نظر ملاتړ کوي چې د ويدي لومړنۍ کلمې د هندوکش، ننګرهار، مردان، سوات او د پېښور د دره پورې اړه لري.
په هغه وخت کې، د هندویزم مشرانو درې شعرونه جوړ کړل: اودات، انودات او سواریتا چې د هندي کلاسیک موسیقۍ تدریس پیل کړ او وروسته یې د "ساری گاما پا دا نی صاحب" بنسټیز درس جوړ کړ.
هغه زياته کړه، چې هندي کلاسيک موسيقي د پښتو له فولکلوريکي موسيقۍ سره نږدې تړاو لري، چې د وخت په تېرېدو او د تمدن له پراختيا سره نوره هم فرعي کېږي.
ډاکټر رشيد په خپله څېړنيزه څېړنه کې د ګندهارا په مانا هم بحث وکړ چې په پراخه کچه د عطر په توګه اخيستل کېږي.
د هغه په وينا، اصلي نوم يې ګندهارواس و، چې مانا يې د خټکو ښکلي خدايان دي، چې په اسمان کې وو.
د ګندهاروا نوم وروسته په ګاندهو بدل شو چې معنی یې موسیقي او بالاخره ګندهارا، هغه ځای چې موسیقي پکې غږول کیده.
هغه استدلال وکړ چې د کوشان د سلطنت په وخت کې په سیمه کې د بودیزم له راتګ او خپریدو وروسته، هندوان د خپلو مذهبي او موسیقي وسایلو او دودونو سره د برصغیر نورو برخو ته مهاجر شول.
ډاکټر رشيد د پاکستان او افغانستان بېلا بېلو ښارونو ته سفر وکړ او د پښتو موسيقۍ په اړه يې د خپلې څېړنيزې مقالې لپاره له ۲۰۰۰ څخه زياتو موسيقارانو، کارپوهانو او ولسي هنرمندانو سره مرکې وکړې.
هغه وويل: ما د خېبرپښتونخوا، بلوچستان او حتی د افغانستان څو ښارونو او موزيمونو ته سفرونه وکړل چې د پښتو فولکلوريکي موسيقۍ د تاريخ، دورې او تکامل په اړه د موسيقۍ د آلاتو ترڅنګ وګورم چې د پښتو فولک تالونو دا تاثر تر نن ورځې پورې ژوندی پاتې شوی دی." .
هغه په خپله مقاله کې وويل: "ما هڅه کړې چې د پښتو موسيقي څلور اصلي دودونه چې کندهاري، لوګر، يوسفزي او پکتي شامل دي، معرفي کړم.
Pashtu Singer Rashid Ahmad Khan Pa Pakhto Music kommt PHD Wakrra
01.04.2023