کره / په تول پوره (معیاري) ژبه
#کره (معیاري) #ژبه او #پوهنیزه_ژبه
ژبه ټولنیز ملکیت دی چې یو عام اړخ او څو ځانګړي (خاص) اړخونه لري.
د ژبې عام اړخ:
د ژبې عام اړخ د هغه وییو (لغاتونو یا لفظونو) څخه جوړ شوې, چې د ټولنې عام وګړي پرې ګړیږی او پوهیږي لکه سترګې، سپوږمۍ ، بنګړی، ژمی او داسې نور...
د ژبې عام اړخ ته کره (په تول پوره ېا معیاري) ژبه هم وايي چې د ويي ( لغتونو) پانګه یا زیرمه ( ذخیره) ئې زیاته ده, چې د ژبې د ګرامري بنسټونو (قاعدو) خاکه جوړوي.
د ژبې ځانګړي (خاص) اړخونه:
هره پوهنه د خپلو ربړو د حل لپاره یو شمیر وییی ( لغاتونه ) پکار وي, د بېلګې په توګه فزیک پوهنه ، د کیمیا پوهنه د خپلو ربړو د حل لپاره د ژبې د رواجي (عام ) اړخ د وییو سربیره یو شمیر ځانګړو وییو ( لغاتونو ) ته اړتیا لري, چې د ژبې ځانګړی (خاص) اړخ جوړوي.
د ژبې دا خاص اړخ د ژبې د عام اړخ د مرستې په پرته نیمګړي او کار نه ورکوي.
په نورو تورو سره د ژبې ځانګړی اړخ لږ شمیر ويي پانګه لري چې بې د رواجي (عام ) اړخ د وییو ( لغاتونو) د پانګې او ګرامري قاعدو د مرستې ګوډ او شل او د کاره لویدلي دي . مسلکي پوهنیزي ژبې د ژبې د عام او خاص اړخ ټولګه ده.
لهجې:
زمونږ په ژبه پښتو کې درې لهجې په نظر راځي چې یوه لهجه ئې کندهارۍ ، بله پېښورۍ او دریمه ئې د پکتیا لهجه ده. د پکتېا په لهجه کښې « الف » په « و » بدلوي او «و» په « ئې » بدلوي.
د پکتیا لهجه عامه شوی نه ده خو, کندهارۍ او پېښورۍ لهجې عامې شوي دي او د پښتو په لیک دود کې هم ورته پام کېږي او توري ورته ټاکل شوي.
دا توي د دوه غږه تورو په نامه یادیږي چې یو غږ ئې د پېښورۍ لهجې پورې او بل غږ ئې د کندهارۍ لهجې پورې اړه لري.
د بیلګې په توګه د « ښ » توری هم « ش » او هم « خ » ویل ( تلفظ ) کيږي. له دې کبله د پېښورۍ لهجې پختون چې په کندهارۍ لهجه کې پشتون ویل کیږي په « ښ » یانې پښتون لیکل کېږي چې په کندهارۍ لهجه « ش » او په پېښورۍ لهجه کې « خ » تلفظ کيږي.
همدغسې " ږیره / ګیره " چې کندهارۍ لهجه کې ژیره ورته ویل کیږي ږیره لیکل کیږي .
د دوه غږه تورو لپاره په نورو ژبو په تېره بیا په انګلیسي ( انګريزی ) ژبه کې کوم عام منل شوي لیک دود نه شته او سړی نه پوهېږي چې پښتون څنګه په انګلیسي ژبه ولیکي.
دا به په راتلونکې کې د ژبپوهانو دنده وي خو ښه به دا وي چې زمونږ د پښتو ژبپوهان په دې بر خه کې کوم نوی توری غوره نه کړي او موجوده تورور څخه په ترکیبي ډول کار واخلي ځکه که نوي توري غوره شي, نو د هغې د لیکلو لپاره به نوي ماشینونه اړین وي ا و ترکیبي توري به لږ ځای ډیر ونیسي, خو د نويو ماشینونو د جوړولو ضرورت به نه وي او سړی به د موجوده ماشینونو څخه کار اخستلې شي. پخپله په انګلیسي ژبه کې هم د ترکیبي لارې څخه کار اخستل شوې دې د بیلګې په توګه د « ش » له پاره دوه توري (Sh) همدغسې په جرمني ژبه کې هم دا اصول چلیږي د « ش » لپاره (Sch) درې توری نیول شويدي.
Source: Zhabsapohana
By: Doktor Kabeer Storai
#PSDP