استاد خیال محمد
-
د پښتو ستر سندرغاړی: استاد خیال محمد
استاد خیال محمد یوازې یو نوم نه دی، بلکې د پښتو موسیقۍ او دودونو د یوې ستـرې تاریخي دورې سرلیک دی. نن چې کله یې د خپلو دواړو زامنو ترمنځ پر ویل چیر ناست ووینم، د صبر ټول بندونه ماتېږي او بې واکه مې سترګې لمدېږي.
هغه خیال محمد چې یو وخت د محفلونو زړه او د فن ځلانده لمر و، په دې حال کې یې لیدل د هر هغه زړه لپاره ډېر دردناک دي چې د ده د اوج په زمانه کې یې لیدلی وي. دا بېوسي یې زما له کتلو نه ده، او ښایي همدا لامل وي چې نور د ده لیدو ته د تلو توان نه لرم؛ که نه، هغه هم ما ښه پېژني او زه هم د ده له قدر و منزلته ښه خبر یم. په دوحه (قطر) کې مې هم څو څو ځله ورسره لیدنې شوې دي.
یو ځل یوه ملګري ما ته زړه یادونه راژوندۍ کړې او وې ویل چې د زده کړو په زمانه کې مو اراده وکړه چې د خوشحال خان خټک د تلین په مناسبت د ده پر مزار یو ښکلی موسیقي پروګرام جوړ کړو. په هغو ورځو کې په خیبر پښتونخوا کې د ده ترڅنګ دوه نور نامتو سندرغاړي هم ښه شهرت درلود، خو خیال محمد صاحب به د خپلو فلمي سندرو د ثبتولو له کبله ډېر وخت په لاهور کې اوسېده.
زموږ د زده کوونکو کاروان تر ټولو لومړی هغه سندرغاړي ته ورغی چې خپل ځان په خپله کړۍ کې تر ټولو لوی «صوفي» بلل خوښوي. موږ ټوله کیسه ورته بیان کړه. هغه په ډېر طمطراق سره وویل:
«زه به له خپل بشپړ آرکسټرا سره راشم او یو نیم لک روپۍ به واخلم.»
په هغه دور کې دا پیسې ډېر لوی ارزښت درلود. موږ لاسونه ورته وتړل او ورته وویل چې دا د بابا خوشحال خان تلین دی او موږ بېوزله زده کوونکي یو، دومره لویه پیسه له کومه راوړو؟ دې په نامه صوفي فنکار په بې پروایۍ ځواب راکړ:
«نو بیا لاړ شئ په ډبګري کې کوم بل ارزانه فنکار ولټوئ. زه ستاسو لپاره د آرکسټرا پیسې له خپلې جیبه نه شم ورکولی؛ په دې پیسو خو زما د ورځني «ډرنک» لګښت هم نه پوره کېږي.»
او په دې توګه موږ له هغه ځایه ناکام راستانه شوو.
له هغه وروسته موږ بل نامتو فنکار ته ورغلو. هغه زموږ خبره په ډېر پام سره واورېده او په موسکا یې وویل:
«خامخا به تاسو لومړی فلاني صوفي صاحب ته تللي وئ او هغه به له تاسو نه یو نیم لک غوښتی وي، هو که نه؟ ګوره وروره، زه هم هومره فیس اخلم، خو ځکه چې تاسو زده کوونکي یاست، نو شل زره به یې کم کړم.»
د دې دویم فنکار البم د قوم پالو سندرو له امله ډېر مشهور و. کله چې موږ خپله بېوسي او مالي تنګسه ورته بیان کړه، نو په ډاګه یې وویل:
«ښاغلیه! موږ هم خپل لګښتونه لرو، زه له دې فیسه پرته نه شم تللی.»
د نااميدۍ په دې حالت کې چا موږ ته مشوره راکړه چې ولې د «خیال ورور» په اړه له چا نه پوښتنه نه کوو چې هغه له لاهوره کله راستنېږي.
خیال ورور به په پېښور کې خپل موټر ډېر ځله د ډبګري د «سرحد هوټل» خوا ته درولو.
موږ سملاسي د پتې لپاره سرحد هوټل ته ورسېدو. لا مو ځان نه و رسولی چې څه ګورو — خیال محمد ورور په خپل «مارک ټو» موټر کې په ډېر شان سره د سرحد هوټل پارکنګ ته ننوت.
موږ دا فرصت غنیمت وګاڼه، سملاسي ورنږدې شوو او په ګرمه سره مو لاس ورکړ. هغه له موږ سره داسې په خپلوۍ او مینه ولیدل، لکه چې د ده زاړه او ژور ملګري یو. له خیر و خیریت وروسته یې چې د راتګ موخه وپوښتله، موږ ټوله کیسه ورته واورول.
خیال ورور په خلوص سره وویل:
«زه همدا اوس له لاهوره سفر کړی راغلی یم. تاسو ماته پنځلس شل دقیقې وخت راکړئ، کور ته ځم، جامې بدلوم او سملاسي راستنېږم او درسره ځم.»
موږ سملاسي مخه ونیوله او وې ویل:
«نه، ښاغلیه! موږ تاسو په دې ډول نه شو زحمتولی. تاسو یوازې موږ ته وخت وښیئ او خپله فیس راوښیئ.»
دا یې چې واورېدل، د خیال ورور مخ یوه شېبه لپاره خپه شو، لږ خواشینی شو او وې ویل:
«د خوشحال بابا تلین وي او زه له تاسو زده کوونکو نه پیسې واخلم؟ تاسو زه دومره سپک ګڼلی یم؟»
ملګري وویل چې موږ د ده دا بې غرضه جذبه ولیده او حیران پاتې شوو. هماغه ځای یې له هوټله زموږ لپاره چای راوغوښت او په مینه یې وویل چې کله مو هم تلل وي، بې له کوم ځنډه ما له همدې ځایه له ځان سره بوتلی شئ. او بیا په ټاکلې نېټه نه یوازې دا چې په خپل موټر کې زموږ سره لاړ، بلکې خپل ځانګړي سازنده یې هم له ځان سره بوتلل، د موسیقۍ بشپړه محفل یې جوړه کړه او د یوې پیسې له اخیستلو پرته بېرته راستون شو.
د دې لوی انسان د باطن دا ښکلا ما پخپله هم په خپلو سترګو ازمویلې ده. یو ځل هغه د یوې لویې کنسرټ لپاره قطر ته راغی. ما هغه په خپل موټر کې کېناوه او د دوحې تر ټولو مشهور پلورنځي «سټي سنټر» ته یې بوتلم. ما خیال ورور ته وویل:
«نن چې پر کوم شي مو ګوته کېښوده، هغه به یې زه درته واخلم.»
دا یې چې واورېدل، په خپل ځای ودرېد او په ډېرې خودارۍ سره یې وویل:
«د مسافرو او زیار ایستونکو خلکو له ګټلو نه زه څنګه کومه ډالۍ یا څیز واخلم؟»
له ډېرې ستونزې او زارۍ وروسته پر داسې یوه معمولي څیز راضي شو چې زما په زړه کې د ده لپاره ټاکل شوې پیسې یې لسمه برخه هم نه وه.
حقیقت دا دی چې استاد خیال محمد یوازې د یوه بې ساري سندرغاړي نوم نه دی، بلکې هغه د پښتني تهذیب، خلوص او دودونو داسې ژوندی سمبول دی چې دا ډول شخصیتونه په پېړیو کې یو ځل زېږي.
د شاعر په وینا:
زر کاله نرګس پر خپلې بې نوري ژاړي،
په ډېره سختۍ سره په چمن کې یو لیدونکی زېږي.