وزیر اکبر خان کارنامې
د وزیر اکبرخان پنځه ویاړلې کارنامې
۱- د جمرود په جګړه کې بریا
د سردار وزیر اکبرخان لومړنۍ ستره کارنامه د ۱۸۳۷ کال د جمرود په جګړه کې د سیکهانو د لښکر له سپهسالار هري سنګ سره مخامخ جګړه او بریا وه. هغه سیکهان مات کړل او په دې توګه یې د جلال آباد د له لاسه وتلو خطر له منځه یووړ.
۲- د مکناټن محاکمه او وژل
د سردار اکبرخان دویمه مهمه کارنامه د ۱۸۴۱ کال د دسمبر په ۲۳مه د مکناټن محاکمه وه. هغه په دې غونډه کې هغه اسناد وړاندې کړل چې د مکناټن په لاسلیک برابر شوي وو او پکې د ملي مشرانو، لکه نائب امین الله خان او وزیر اکبرخان، د له منځه وړلو پلانونه موجود وو.
کله چې مکناټن د دغو اسنادو په اړه کوم قانع کوونکی ځواب ورنه کړ، سردار اکبرخان د هغه لاس ونیو او ورته ویې ویل: «ته باید له موږ سره لاړ شې.» خو مکناټن مقاومت وکړ، چې په پایله کې اکبرخان پرې ډزې وکړې او هغه ووژل شو.
په همدې شېبه کې د مکناټن شپاړس ساتونکو، چې له وسلو سره ولاړ وو، پر افغان پلاوي او شخصاً پر سردار اکبرخان ډزې وکړې. د دې برید له امله درې افغانان شهیدان شول او یوه مرمۍ د اکبرخان پر ملا ولګېده، خو د پوستین یا زغرې له امله ورته زیان ونه رسېد.
وروسته سردار سلطان احمدخان په توره پر انګریزي ساتونکو برید وکړ او هغوی وتښتېدل. تر دې وخته محمدشاه خان او د هغه وروڼو درې انګریزي افسران ژوندي نیولي او یرغمل کړي وو.
(سرچینه: تاریخ وقایع و سوانح افغانستان، د شهزاده علیقلي خان قاجار لیکنه، مخونه ۱۰۷-۱۰۸)
۳- د انګریزانو د وتلو تړون
د مکناټن له وژل کېدو وروسته، سردار اکبرخان د کابل د مشرانو غونډه راوبلله او د ۱۸۴۱ کال د دسمبر د ۱۱مې تړون ته یې څلور نوې مادې ورزیاتې کړې. هغه پر انګریزانو دا شرطونه ومنل چې ټولې وسلې او پوځي زېرمې افغانانو ته وسپاري او له کابل، غزني، کندهار او جلال آباد څخه ژر ووځي.
دغه ۱۶ مادهییز تړون د ۱۸۴۲ کال د جنورۍ په لومړۍ نېټه د انګریزانو استازي پاتینجر لاسلیک کړ. په حقیقت کې له همدې نېټې افغانانو وکولای شول خپل هېواد د انګریزانو د څلور کلنې ولکې څخه بېرته آزاد کړي. له همدې امله دا ورځ د افغانستان د خپلواکۍ او ملي بریا د ورځې په توګه د لمانځلو وړ ګڼل کېږي، ځکه افغانستان د لومړي ځل لپاره په آسیا کې انګریزي استعمار ته ماتې ورکړه او د خپلې خاورې پرېښودو ته یې اړ کړ.
۴- د انګریزي پوځ د وتلو پر مهال ملتیا
د سردار اکبرخان څلورمه کارنامه له کابل څخه تر جلال آباد پورې د انګریزي پوځ ملتیا وه. د لارې په اوږدو کې د افغان غازیانو د چریکي بریدونو له امله د دښمن نږدې ټول پوځ له منځه ولاړ او یوازې ډاکټر برایډن ژوندی جلال آباد ته ورسېد.
البته هغه افسران او سرتېري چې ټپیان شوي وو او ځانونه یې د سردار اکبرخان ساتنې ته سپارلي وو، له مرګ څخه وژغورل شول. د دغو کسانو شمېر ۴۴ تنو ټپیانو افسرانو او جنرالانو ته رسېده، چې د جنرال سیل مېرمن هم پکې شامله وه. دوی د لغمان په بدیع آباد کلا کې ځای پر ځای شول او محمدشاه خان بابکرخېل ورته د خوراک او استوګنې اسانتیاوې برابرولې.
۵- د جلال آباد محاصره او د خیبر دفاع
د سردار اکبرخان پنځمه کارنامه په ننګرهار کې د لس زره پلي او سپرو مجاهدینو راټولول وو، څو په جلال آباد کې د جنرال سیل پوځي قرارګاه محاصره کړي. همدارنګه یې درې زره مجاهدین د خیبر درې ته واستول، ترڅو د جنرال پالک د ځواکونو د پرمختګ مخه ونیسي.
جنرال پالک له شلو زرو مجهزو سرتېرو او توپخانې سره کابل ته د راتګ په حال کې و. د هغه موخه له وزیر اکبرخان څخه غچ اخیستل او د انګریزانو بایللی حیثیت بېرته راژوندی کول وو، ځکه د شاوخوا شپاړس نیم زره انګریزي پوځیانو له منځه تلل د برېتانوي امپراتورۍ لپاره ستره ضربه ګڼل کېده او هغوی د وزیر اکبرخان د نیولو او وژلو لپاره ډېر لېواله وو.
پای
۵ جون ۲۰۲۶
لیک: اعظم سیستانی ؛ پښتو ژباړه : سلطاني انځوریزه نړۍ )