A Brief Introduction to Afghan Society
PAKHTOON MAGAZINE پښتون رساله
Founder: Bacha Khan بنسټګر: باچا خان
German Edition-No.1, December 1981
آلماني چاپ — ګڼه ۱، ډسمبر ۱۹۸۱
A Brief Introduction to Afghan Society د افغاني ټولنې لنډه پېژندنه
by Kabir Stori لیکوال: کبیر ستوری
In contrast to the industrial society of the Federal Republic of Germany, Afghanistan is an agrarian society with a broad lower class, a narrow middle class, and a thin upper class.
“The great mass of smallholders, tenant farmers and agricultural laborers, of migratory herders with little livestock, of casual laborers, of more or less dependent craftsmen and small retailers, as well as of unskilled state employees, forms the lower class — nearly 95% of the population. The middle class is made up, in the countryside, of families with larger landholdings, and, in the cities, of independent craftsmen.” (Krause, 1972, p. 204)
The upper class includes tribal chiefs, large-scale merchants, and higher-ranking officials. If one compares the three-tiered stratification of Afghan society with that of the Federal Republic of Germany, one finds that not only is the lower class in Afghanistan broader and the middle class narrower, but that an Afghan belonging to the middle class corresponds to the social level of a German belonging to the lower class.
There is thus a shift in the overall distribution of the classes.
The population of Afghanistan is divided into roughly 30 different ethnic groups with distinct languages, customs, and traditions. This is attributable to the numerous migrations and campaigns of conquest into India by way of Afghanistan. (Hayatullah, 1967, p. 48)
The most important ethnic groups are the Pashtuns, Baluchis, Uzbeks, Tajiks, Turkmens, and Hazaras. The Pashtuns are the Afghans proper, after whom the country of Afghanistan is named.
“The Iranian West calls them Afghans, the Indian East Pathans or likewise Afghans. They themselves use the name Pashtuns, or — in the northeastern settlement areas, where the harsher pronunciation prevails — Pakhtuns.” (Klimburg, 1966, p. 284)
Although no census has been carried out to this day, the number of Pashtuns is estimated at over 30 million. Half of them live in Pakistan.
In addition, there are two to three million Pashtun nomads who have no fixed dwelling. They migrate between Afghanistan and Pakistan according to the season. Regarding the proportion of settled Pashtuns in Afghanistan, the literature offers differing estimates. Common to all of them, however, is the claim that settled Pashtuns are said to make up over 65% of the total population.
“The Pashtuns, or ‘true’ Afghans (as distinct from the ‘false’ ones — that is, the non-Pashtun nationals of Afghanistan) — who, confusingly, are also frequently mentioned as Pashtuns or Pathans — form the strongest ethnic element in the country.” (Klimburg, 1966, pp. 110–111)
The Pashtuns live — both in Afghanistan and in Pakistan — according to the laws of Pashtunwali, which constitutes the unwritten constitution of the Pashtuns. It contains not only a series of honorable qualities that all Pashtuns, whether poor or rich, are expected to possess, but also a certain number of rules that are passed down from generation to generation.
The highest authority of Pashtunwali is the council assembly, the Jirga, which makes and carries out political, legal, and social decisions. A matter is debated until unanimity is reached.
“In keeping with the democratic disposition of free men — and to avoid jealousies — the Jirga has neither a seating order nor a chairman. One sits in a circle on ownerless, and therefore neutral, ground, and anyone may rise and take the floor, come and go whenever he wishes.
For the decisions of a Jirga, it is not the majority of votes — there is never a vote — but rather the absence of open opposition that is decisive. Compliance with the decisions is regarded as an important social duty of the men. Those who act against them risk being ostracized.
If, for example, in the case of a ‘criminal trial,’ the accused refuses to make the blood-money payments to the plaintiff that were determined by the Jirga’s decision, the latter has the right” (Klimburg, 1966, p. 122) to take by force, with the support of the community, what is due to him from the one who has failed in his duty.
The council assembly is not a permanent institution, but a provisional gathering for the resolution of a particular conflict.
It has no centralized character. For this reason, every Jirga is independent of the others, as are its decisions. The decisions of other Jirgas concerning similar cases may, however, serve as a basis for new rulings. If similar judgments recur across several Jirgas, general rules can emerge from them.
The decisions of a Jirga apply only within the sphere of influence of the respective participants in the assembly. Every Pashtun has the right to take part in a Jirga, for according to the honorable qualities all Pashtuns are equal.
The younger participants usually assume the role of listeners, although they too possess the right to speak up. As a rule, however, it is the older men who take the floor and play the dominant role.
It follows from this that the “judges” of the court of Pashtunwali are the old men, who watch over the rights, duties, customs, and norms of the Pashtuns.
The size of a Jirga depends on the significance of the conflict — it ranges from two persons up to several million Pashtuns. A Jirga can be convened by the accused, by the plaintiff, or by a third party. In important cases, it also comes together spontaneously.
Pashtunwali is impressed upon every Pashtun from earliest childhood. The places of learning for Pashtunwali are the family, the guest room (Hujra), and the summer garden for guests (Dira).
The Pashtun family does not correspond to the Western type of the nuclear family. It may be described as an “extended” or “joint family,” in which several brothers, together with their wives and children as well as their married sons, daughters, and their children, live together — a family group.
Each family member has a fixed position. Some have subordinate, others superior roles — with age taking precedence. An exception is the female sex, which is subordinate to the authority of the men.
Older women (mothers, grandmothers, great-grandmothers, aunts), however, possess a certain authority. The head of the family is the eldest man, to whose orders and influence all family members submit.
The low standing of women is attributable not only to the rules of Pashtunwali, but also to the fact that, owing to the scarcity of work, women have hardly any earning opportunities of their own and therefore live in economic dependence on the men.
Moreover, no old-age insurance exists in Afghanistan and Pakistan. Male children are therefore regarded, on account of their working and earning capacity, as a kind of social security for the parents. This leads to a differential treatment by sex from birth onward.
The role and standing of the individual family members within society depend on the position of their family within the social and tribal structure. Thus a family with many male relatives and tribal members may, although it belongs to the lower class, be equal in its social role to a smaller family of the middle class.
In summary, it may be said: within the family, age takes precedence, whereas in society it is not the individual’s age but the standing of the family as a group that determines social status.
Bibliography
Hayatullah, A.: Die wirtschaftlichen Entwicklungsprobleme Afghanistans [The Economic Development Problems of Afghanistan]. Nuremberg 1967
Krause, W.: Afghanistan. Tübingen and Basel 1972
Klimburg, M.: Afghanistan. Vienna 1966
Author’s address: Kabir Stori, President of the PSDP, Dipl.-Psychologist, Kaygasse 1, 5000 Cologne 1
Publisher: Pashtoons Social Democratic Party (PSDP), c/o Ali Khan Mahsood, Chairman of the PSDP Press Committee, Goebenstraße 11, 3000 Hannover 1, Germany
PAKHTOON MAGAZIN پښتون رساله
Gründer / بنسټګر: Bacha Khan
Deutsche Ausgabe-Nr. 1, Dezember 1981
آلماني چاپ — ګڼه ۱، ډسمبر ۱۹۸۱
Kurze Einführung in die afghanische Gesellschaft د افغاني ټولنې لنډه پېژندنه
von Kabir Stori لیکوال: کبیر ستوری
Im Gegensatz zur Industriegesellschaft der Bundesrepublik Deutschland ist Afghanistan eine Agrargesellschaft mit einer breiten Unterschicht, einer schmalen Mittelschicht und einer dünnen Oberschicht.
„Die große Masse der Kleinbauern, Pächter und Landarbeiter, der Wanderhirten mit geringem Viehbesitz, der Gelegenheitsarbeiter, der mehr oder weniger abhängigen Handwerker und Einzelhändler sowie der ungelernten Staatsbediensteten bildet die Unterschicht – fast 95 % der Bevölkerung. Die Mittelschicht bilden auf dem Lande die Familien mit größerem Grundbesitz und in den Städten die unabhängigen Handwerker.“ (Krause, 1972, S. 204)
Zur Oberschicht gehören die Stammesfürsten, Großhändler und Beamten mit höherem Rang. Vergleicht man die dreistufige Schichtung der afghanischen Gesellschaft mit derjenigen der Bundesrepublik Deutschland, so stellt man fest, dass die Unterschicht in Afghanistan nicht nur breiter und die Mittelschicht schmaler ist, sondern dass ein zur Mittelschicht gehörender Afghane dem sozialen Niveau eines zur Unterschicht gehörenden Deutschen entspricht.
Es liegt somit eine Verschiebung der Gesamtschichtverteilung vor.
Die Bevölkerung Afghanistans gliedert sich in etwa 30 verschiedene ethnische Gruppen mit unterschiedlichen Sprachen, Sitten und Gebräuchen. Dies ist auf zahlreiche Völkerwanderungen und Eroberungszüge nach Indien über Afghanistan zurückzuführen. (Hayatullah, 1967, S. 48)
Die wichtigsten ethnischen Gruppen sind die Paschtunen, Belutschen, Usbeken, Tadschiken, Turkmenen und Hazara.
Die Paschtunen sind die eigentlichen Afghanen, nach denen das Land Afghanistan benannt ist.
„Der iranische Westen nennt sie Afghanen, der indische Osten Pathanen oder ebenfalls Afghanen. Sie selbst bezeichnen sich als Paschtunen oder, in den nordöstlichen Siedlungsgebieten, wo die härtere Aussprache überwiegt, als Pachtunen.“ (Klimburg, 1966, S. 284)
Obwohl bis heute keine Volkszählung stattgefunden hat, schätzt man die Zahl der Paschtunen auf über 30 Millionen. Die Hälfte von ihnen lebt in Pakistan.
Daneben gibt es zwei bis drei Millionen paschtunische Nomaden, die keinen festen Wohnsitz haben. Sie wandern je nach Jahreszeit zwischen Afghanistan und Pakistan. Über den Anteil der sesshaften Paschtunen in Afghanistan gibt es unterschiedliche Schätzungen in der Literatur. Allen ist jedoch gemeinsam, dass die sesshaften Paschtunen über 65 % der Gesamtbevölkerung ausmachen sollen.
„Die Paschtunen oder ‚echten‘ Afghanen (im Unterschied zu den ‚unechten‘, also den nicht-paschtunischen Staatsangehörigen Afghanistans), die verwirrenderweise häufig auch als Paschtunen oder Pathanen Erwähnung finden, bilden das stärkste ethnische Element im Land.“ (Klimburg, 1966, S. 110–111)
Die Paschtunen leben – sowohl in Afghanistan als auch in Pakistan – nach den Gesetzen des Paschtunwali, das die ungeschriebene Verfassung der Paschtunen darstellt. Es enthält nicht nur eine Reihe von Ehrenwerten Eigenschaften, die alle Paschtunen, ob arm oder reich, besitzen sollen, sondern auch eine bestimmte Anzahl von Regeln, die von Generation zu Generation weitergegeben werden.
Die höchste Instanz des Paschtunwali ist die Ratsversammlung, Dschirga, die politische, rechtliche und soziale Beschlüsse fasst und durchführt. Eine Angelegenheit wird so lange diskutiert, bis Einstimmigkeit erreicht ist.
„Der demokratischen Einstellung der Freien gemäß – und zur Vermeidung von Eifersüchteleien – hat die Dschirga weder eine Sitzordnung noch einen Vorsitzenden. Man sitzt im Kreis auf herrenlosem, folglich neutralem Boden, und jeder kann aufstehen und das Wort ergreifen, kommen und gehen, wann immer er will.
Für die Beschlüsse einer Dschirga ist nicht die Stimmenmehrheit – es wird nie abgestimmt –, sondern das Fehlen einer offenen Opposition maßgebend. Die Befolgung der Beschlüsse gilt als wichtige soziale Pflicht der Männer. Zuwiderhandelnde laufen Gefahr, geächtet zu werden.
Weigert sich zum Beispiel im Falle eines ‚Strafprozesses‘ der Angeklagte, die durch Dschirga-Beschluss festgelegten Wehrgeldzahlungen an den Kläger zu leisten, hat Letzterer das Recht,“ (Klimburg, 1966, S. 122), sich das ihm Zustehende mit Unterstützung der Öffentlichkeit gewaltsam vom Pflichtvergessenen zu holen.
Die Ratsversammlung ist keine ständige Institution, sondern eine provisorische Versammlung zur Lösung eines bestimmten Konflikts.
Sie hat keinen zentralistischen Charakter. Deshalb ist jede Dschirga unabhängig von anderen, ebenso wie ihre Beschlüsse. Beschlüsse anderer Dschirgas über ähnliche Fälle können jedoch als Grundlage für neue Entscheidungen dienen. Wiederholen sich ähnliche Urteile in mehreren Dschirgas, können daraus allgemeine Regeln entstehen.
Die Beschlüsse einer Dschirga gelten lediglich im Einflussbereich der jeweiligen Versammlungsteilnehmer. Jeder Paschtune hat das Recht, an einer Dschirga teilzunehmen, denn laut den Ehrenwerten Eigenschaften sind alle Paschtunen gleich.
Die jungen Teilnehmer übernehmen meist eine Zuhörerrolle, obwohl sie ebenfalls das Recht besitzen, sich zu Wort zu melden. In der Regel ergreifen jedoch die älteren Männer das Wort und spielen die dominante Rolle.
Daraus ergibt sich, dass die „Richter“ des Gerichtshofs des Paschtunwali die alten Männer sind, die über Rechte, Pflichten, Sitten und Normen der Paschtunen wachen.
Die Größe einer Dschirga richtet sich nach der Bedeutung des Konflikts – sie reicht von zwei Personen bis zu mehreren Millionen Paschtunen. Eine Dschirga kann durch den Angeklagten, den Kläger oder eine dritte Person einberufen werden. In wichtigen Fällen kommt sie auch spontan zusammen.
Das Paschtunwali wird jedem Paschtunen von Kindesbeinen an eingeprägt. Die Lernstätten des Paschtunwali sind die Familie, das Gästezimmer (Hujra) und der Sommergarten für Gäste (Dira).
Die paschtunische Familie entspricht nicht dem westlichen Typus der Kleinfamilie. Man kann sie als „erweiterte“ oder „Verbandsfamilie“ bezeichnen, in der mehrere Brüder mit ihren Frauen und Kindern sowie ihren verheirateten Söhnen, Töchtern und deren Kindern zusammenleben – eine Familiengruppe.
Jedes Familienmitglied hat eine festgelegte Stellung. Einige haben untergeordnete, andere übergeordnete Rollen – wobei das Alter Vorrang hat. Eine Ausnahme bildet das weibliche Geschlecht, das der Autorität der Männer untergeordnet ist.
Allerdings besitzen ältere Frauen (Mütter, Großmütter, Urgroßmütter, Tanten) eine gewisse Autorität. Das Familienoberhaupt ist der älteste Mann, dessen Anordnungen und Einfluss sich alle Familienmitglieder unterwerfen.
Die niedrige Stellung der Frau ist nicht nur auf die Regeln des Paschtunwali zurückzuführen, sondern auch darauf, dass Frauen aufgrund des Arbeitsmangels kaum eigene Verdienstmöglichkeiten haben und daher in wirtschaftlicher Abhängigkeit von den Männern leben.
Zudem existiert in Afghanistan und Pakistan keine Altersversicherung. Die männlichen Kinder gelten daher aufgrund ihrer Arbeits- und Verdienstmöglichkeiten als eine Art soziale Absicherung für die Eltern. Dies führt zu einer geschlechtsspezifisch unterschiedlichen Behandlung ab Geburt.
Die Rolle und Stellung der einzelnen Familienmitglieder in der Gesellschaft hängt von der Position ihrer Familie innerhalb der sozialen und stammesbezogenen Struktur ab. So kann eine Familie mit vielen männlichen Angehörigen und Stammesmitgliedern, obwohl sie zur Unterschicht gehört, in ihrer gesellschaftlichen Rolle einer kleineren Familie der Mittelschicht gleichgestellt sein.
Zusammenfassend lässt sich sagen: Innerhalb der Familie hat das Alter Vorrang, während in der Gesellschaft nicht das individuelle Alter, sondern die Stellung der Familie als Gruppe den sozialen Status bestimmt.
#Literaturverzeichnis
Hayatullah, A.: Die wirtschaftlichen Entwicklungsprobleme Afghanistans. Nürnberg 1967
Krause, W.: Afghanistan.
Tübingen und Basel 1972
Klimburg, M.: Afghanistan. Wien 1966
Anschrift des Verfassers: Kabir Stori, Präsident der PSDP, Dipl.-Psychologe
Kaygasse 1, 5000 Köln 1
#Herausgeber: Pashtoons Social Democratic Party (#PSDP), c/o Ali Khan Mahsood, Vorsitzender des Presseausschusses der PSDP,
Goebenstraße 11, 3000 Hannover 1, Germany
پښتو ژباړه
د آلمان د فدرالي جمهوریت له صنعتي ټولنې سره په پرتله، افغانستان یوه کرنیزه ټولنه ده چې پراخه ښکته طبقه، نرۍ منځنۍ طبقه او ډېره نازکه پورتنۍ طبقه لري.
«د وړو بزګرانو، اجارهدارانو او د کرنې کارګرانو، د لږ مالداري لرونکو کوچیانو شپنو، د موقعي کارګرانو، د کموزیات وابستهو کسبګرو او پرچون پلورونکو، او همدارنګه د ناروزدو دولتي مامورینو لویه ډله ښکته طبقه جوړوي — نژدې ۹۵٪ نفوس. منځنۍ طبقه په کلیو کې هغه کورنۍ جوړوي چې لوی ځمکوال دي، او په ښارونو کې خپلواک کسبګر.» (کراوزه، ۱۹۷۲، مخ ۲۰۴)
پورتنۍ طبقې ته د قبیلو خانان، لوی سوداګر او لوړپوړي مامورین تړاو لري. که د افغاني ټولنې درېپوړیزه طبقهبندي د آلمان فدرالي جمهوریت له طبقهبندۍ سره پرتله کړو، نو دا څرګندیږي چې په افغانستان کې نه یوازې ښکته طبقه پراخه او منځنۍ طبقه نرۍ ده، بلکې یو افغان چې منځنۍ طبقې ته تړاو لري د هغه آلمان د ټولنیز کچې سره برابر دی چې ښکته طبقې ته اړوند وي. له همدې امله د ټول طبقاتي وېش یوه ښوېدنه (انتقال) شتون لري.
د افغانستان نفوس په شاوخوا ۳۰ بېلابېلو توکمیزو ډلو ویشل کیږي چې بېلابېلې ژبې، دودونه او رواجونه لري. دا د هندوستان لور ته د افغانستان له لارې د ډېرو کوچکیدنو او نیونکو یرغلونو پایله ده. (حیاتالله، ۱۹۶۷، مخ ۴۸)
تر ټولو مهمې توکمیزې ډلې پښتانه، بلوڅ، اوزبک، تاجک، ترکمن او هزاره دي.
پښتانه اصلي افغانان دي چې هېواد افغانستان د همدوی په نوم نومول شوی.
«ایراني لویدیځ یې افغانان بولي، هندي ختیځ یې پټهان یا بیا هم افغانان بولي. دوی پخپله ځانونه پښتانه بولي، یا د شمالختیځو میشتځایونو کې، چیرته چې سخته تلفظ غالبه ده، ځانونه پختانه بولي.» (کلیمبورگ، ۱۹۶۶، مخ ۲۸۴)
که څه هم تر اوسه کوم نفوسي سرشمېرنه نه ده شوې، خو د پښتنو شمېر له ۳۰ میلیونو څخه زیات اټکل کیږي. نیمایي یې په پاکستان کې اوسیږي. تر دې سربېره دوه تر درې میلیونه پښتانه کوچیان شته چې ثابت استوګنځای نه لري. دوی د کال د موسمونو له مخې د افغانستان او پاکستان ترمنځ کوچ کوي. په افغانستان کې د میشتو پښتنو د شمېر په اړه په ادبیاتو کې بېلابېل اټکلونه شته. خو په ټولو کې دا ګډ دی چې میشت پښتانه باید د ټول نفوس له ۶۵٪ څخه زیات جوړ کړي.
«پښتانه یا ‹اصلي› افغانان (د ‹ناسمو› افغانانو په توپیر، یعنې د افغانستان غیرپښتون تابعیت لرونکي)، چې په ګډوډوونکې توګه ډېر وخت د پښتنو یا پټهانانو په نامه هم یادیږي، په هېواد کې ترټولو پیاوړی توکمیز عنصر جوړوي.» (کلیمبورگ، ۱۹۶۶، مخونه ۱۱۰–۱۱۱)
پښتانه — هم په افغانستان او هم په پاکستان کې — د پښتونولۍ د قوانینو له مخې ژوند کوي، چې د پښتنو نالیکلی اساسي قانون دی. دا نه یوازې یو لړ معتبرې (ننګیالۍ) ځانګړتیاوې لري چې ټول پښتانه، که بېوزله وي که شتمن، باید ولري، بلکې یو ټاکلی شمېر داسې مقررات هم لري چې له یوې پیړۍ څخه بلې ته لیږدول کیږي.
د پښتونولۍ تر ټولو لوړ مرجع د مشورې غونډه، جرګه ده، چې سیاسي، حقوقي او ټولنیز پرېکړې کوي او پلې کوي یې. یوه مسئله تر هغه وخته شنل کیږي چې یوهخولهتوب ته ورسیږي.
«د آزادو خلکو د دموکراتیک ذهنیت له مخې — او د حسد او رخې د مخنیوي لپاره — جرګه نه د کېناستو ترتیب لري او نه مشر. خلک د دایرې په بڼه پر بېخاونده، نو ځکه بېطرفه ځمکه کېني، او هر څوک کولی شي پاڅیږي او خبره وکړي، راشي او لاړ شي، کله چې یې زړه وغواړي. د جرګې د پرېکړو لپاره د رایو اکثریت معیار نه دی — هېڅکله رایه نه اخیستل کیږي — بلکې د څرګندې مخالفت نشتوالی اصلي معیار دی. د پرېکړو پیروي د نارینهو یوه مهمه ټولنیزه دنده ګڼل کیږي. سرغړونکي د دې له خطر سره مخامخ کیږي چې ‹تکبهر شي› (ګوښه کیږي). د بېلګې په توګه، که د یوه ‹جزايي محاکمې› په صورت کې تورن ونه غواړي چې د جرګې له پرېکړې سره سم متمم خونبها مدعي ته ورکړي، نو مدعي حق لري،» (کلیمبورگ، ۱۹۶۶، مخ ۱۲۲) چې د خلکو په ملاتړ خپل حق په زوره له دندېهېروونکي څخه واخلي.
د مشورې غونډه یوه دایمي اداره نه ده، بلکې د یوې ټاکلې شخړې د حل لپاره یوه موقتي غونډه ده. مرکزي بڼه نه لري. له همدې امله هره جرګه له نورو څخه خپلواکه ده، لکه څنګه چې یې پرېکړې هم. خو د نورو جرګو پرېکړې د ورته قضیو په اړه کولی شي د نویو پرېکړو لپاره بنسټ شي. که ورته فیصلې په څو جرګو کې تکرار شي، نو له هغو څخه عمومي مقررات رامنځته کیدی شي.
د یوې جرګې پرېکړې یوازې د همغې غونډې د ګډونوالو په اغېزساحه کې اعتبار لري. هر پښتون حق لري چې په جرګه کې ګډون وکړي، ځکه چې د معتبرو ځانګړتیاوو له مخې ټول پښتانه برابر دي. ځوان ګډونوال معمولاً د اورېدونکي رول لري، که څه هم دوی هم حق لري چې خبره وکړي. خو معمولاً مشران خبره کوي او غالب رول لوبوي.
له دې څخه دا پایله راوځي چې د پښتونولۍ د محکمې «قاضیان» مشران دي، چې د پښتنو پر حقونو، دندو، دودونو او نورمونو څارنه کوي.
د یوې جرګې لویوالی د شخړې پر اهمیت ولاړ دی — له دوو کسانو څخه تر څو میلیونو پښتنو پورې رسیږي. یوه جرګه کولی شي د تورن، مدعي یا د دریمې شخص له خوا راوبلل شي. په مهمو قضیو کې دا په خپله خوښه هم سره راټوله کیږي.
پښتونولي هر پښتون ته له ماشومتوب څخه ورزده کول کیږي. د پښتونولۍ زدهکړځایونه کورنۍ، حجره (د مېلمنو خونه) او ډېره (د مېلمنو لپاره د دوبي باغ) دي.
پښتنه کورنۍ د لویدیځ د وړې کورنۍ ډول ته نه ورته کیږي. هغه کولی شو د «پراخې» یا «ډلهییزې کورنۍ» په نوم یاد کړو، چې پکې څو وروڼه له خپلو ښځو او ماشومانو سره، او همدارنګه له خپلو وادهشوو زامنو، لوڼو او د هغوی له ماشومانو سره ګډ ژوند کوي — یوه کورنۍ ډله.
د کورنۍ هر غړی یو ټاکلی ځای لري. ځینې ښکته رولونه لري، نور پورته رولونه — چې پکې عمر لومړیتوب لري. یوه استثنا ښځینه جنس دی، چې د نارینهو واک ته تابع دی. خو مشرې ښځې (میندې، انیاوې، نیاوې، تروریانې) یو څه واک لري. د کورنۍ مشر تر ټولو مشر سړی دی، چې د هغه حکمونو او اغېز ته ټول کورنۍ غړي تسلیمیږي.
د ښځې ټیټه دریځ نه یوازې د پښتونولۍ پر مقرراتو، بلکې پر دې هم ولاړ دی چې ښځې د کار د نشتوالي له امله لږ خپلې عایداتي وسیلې لري او نو ځکه د نارینهو په اقتصادي تړاو کې ژوند کوي.
سربېره پر دې، په افغانستان او پاکستان کې د زړښت بیمه نشته. نارینه ماشومان نو ځکه د خپلو کاري او عایداتي وسیلو له امله د موروپلار لپاره یو ډول ټولنیزه ډاډمنتیا ګڼل کیږي. دا د زیږون له پیله یو جنسيبنسټیز توپیري چلند ته لار هواروي.
د ټولنې د هر کورنۍ غړي رول او دریځ د خپلې کورنۍ پر دریځ ولاړ دی چې د ټولنیز او قبیلهیي جوړښت دننه یې لري. نو یوه کورنۍ چې ډېر نارینه غړي او قبیلوي وګړي ولري، که څه هم ښکته طبقې ته اړه ولري، کولی شي په خپل ټولنیز رول کې د منځنۍ طبقې یوې وړې کورنۍ سره برابره وي.
په لنډیز کې ویلی شو: د کورنۍ دننه عمر لومړیتوب لري، خو په ټولنه کې انفرادي عمر نه، بلکې د کورنۍ دریځ د یوې ډلې په توګه ټولنیز موقف ټاکي.
ماخذونه
حیاتالله، ا.: د افغانستان د اقتصادي پرمختیا ستونزې. نورمبرګ ۱۹۶۷
کراوزه، و.: افغانستان. توبینګن او بازل ۱۹۷۲
کلیمبورگ، م.: افغانستان. وین ۱۹۶۶
د لیکوال پته: کبیر سټوري، د PSDP مشر، ډیپلوم روانپوه،
کایګاسه ۱
، ۵۰۰۰ کولن ۱
خپرونکی: د پښتنو ټولنیزدموکرات ګوند (PSDP)
c/o علي خان مسعود
د مطبوعاتي کمېټې مشر
ګوبنشتراسه ۱۱، ۳۰۰۰ هانوور ۱، آلمان
-
-
-
-
-
